Multi-operator DAS in België: hoe het proces werkt
Een multi-operator DAS (M-O DAS) is één passief antennenetwerk in een gebouw waarop elke mobiele operator kan aansluiten. Het BIPT en de operatoren hebben er richtlijnen voor gepubliceerd, voor het laatst bijgewerkt in 2025. Deze pagina vat ze samen.
Wat het is, en wat het niet is
- Een passief netwerk van antennes, kabels, splitters en combiners. Meestal is het van de eigenaar van het gebouw, maar het kan ook van een operator of een derde zijn.
- De actieve radioapparatuur, zoals basisstations of repeaters, wordt door elke operator in een technische ruimte geïnstalleerd en beheerd.
- Het dekt de vergunde mobiele banden (700, 800, 900, 1400, 1800, 2100, 2600 en 3400–3800 MHz) en kan ook ASTRID doorgeven, als dat in het ontwerp zit. De richtlijnen raden af om de band 3400–3800 MHz en ASTRID op één systeem te combineren, omdat die banden ver uit elkaar liggen.
- Actieve systemen zoals small cells of actief DAS vallen buiten deze richtlijnen.
- De richtlijnen zijn aanbevelingen. Maar operatoren sluiten alleen aan als de processen en eisen zijn nageleefd.
De drie fasen
1. Pre-design
Zolang het gebouw alleen op papier bestaat, of vóór een grote renovatie. De eigenaar stuurt een kennisgevingsformulier en een conceptueel ontwerp via het M-O DAS-portaal van het BIPT. De operatoren laten binnen 15 werkdagen weten of ze geïnteresseerd zijn, met een niet-bindend standpunt en een ruwe kostenraming. Daarna beslist de eigenaar.
2. Uitvoering
Zodra de muren en ramen er zijn, of meteen in een bestaand gebouw. De DAS-aannemer dient de aanvraag in, organiseert een plaatsbezoek en legt het RF-ontwerp voor, dat de operatoren binnen 20 werkdagen beoordelen. Daarna volgen de installatie, as-builtdocumenten met PIM- en VSWR-rapporten, een opleveringsbezoek en de activering per operator.
3. Exploitatie
De eigenaar blijft gedurende de hele levensduur verantwoordelijk voor het DAS, meestal via een onderhoudsbedrijf, en geeft de operatoren één aanspreekpunt. De operatoren onderhouden hun eigen actieve apparatuur.
Cijfers uit de richtlijnen
Basiswaarden uit de algemene richtlijnen van januari 2025, ter oriëntatie. De gedetailleerde technische bijlage en het definitieve antwoord van elke operator hebben voorrang.
| Binnensignaal, 2G | BCCH –85 dBm (95 % van de oppervlakte) |
|---|---|
| Binnensignaal, LTE | RSRP –95 dBm (95 % van de oppervlakte) |
| Binnensignaal, 5G | RSRP –105 dBm (95 % van de oppervlakte), band n78 |
| Vergeleken met het buitensignaal | Minstens 10 dB sterker in stedelijk gebied, 6 dB in landelijk of voorstedelijk gebied |
| Lekkage buiten het gebouw | 15 dB onder de dominante cel |
| Vloeroppervlakte, middelgroot project (30–40 antennes) | Minstens 2 m² per operator |
| Vloerbelasting, technische ruimte | 250 kg/m² |
| Antwoord van de operatoren op de kennisgeving | 15 werkdagen |
| Beoordeling van het RF-ontwerp door de operatoren | 20 werkdagen |
Bron: Mededeling van het BIPT van 14 april 2025 en algemene richtlijnen over M-O DAS
Wie akkoord moet gaan
Deze regels gelden in België. In andere landen is het principe meestal hetzelfde, maar vraag het na bij de lokale operator.
Mobiele operatoren
Een repeater of DAS mag een mobiel netwerk alleen doorgeven met de toestemming van de operator van dat netwerk, en een systeem dat meerdere netwerken doorgeeft, heeft de toestemming van elke operator nodig. Alleen operatoren mogen actieve apparatuur in hun banden activeren, en het BIPT staat alleen repeaters toe die operatoren zelf plaatsen of waarvoor ze de verantwoordelijkheid aanvaarden. De Belgische regulator, het BIPT, legt dit uit op zijn website. Het akkoord komt dus voordat er iets wordt gekocht of ingeschakeld.
ASTRID, het radionetwerk van de hulpdiensten
Voor grote nieuwe gebouwen en infrastructuur beslist een Veiligheidscommissie bij de FOD Binnenlandse Zaken of binnendekking voor ASTRID vereist is. De eigenaar van het gebouw sluit dan een overeenkomst met ASTRID, het ontwerp gaat ter controle naar ASTRID, en ASTRID inspecteert de installatie voordat die wordt aangesloten. De eigenaar bezorgt ASTRID daarna elk jaar een onderhoudsverslag. Die controle bevestigt alleen dat het ASTRID-netwerk geen hinder ondervindt, niet dat de dekking volstaat. ASTRID beschrijft de procedure op de eigen website.
ASTRID aanvaardt alleen repeaters en basisstations die het heeft gevalideerd. De modellen in onze catalogus staan niet op de lijst die ASTRID heeft gepubliceerd (versie januari 2024). Voor een project op het ASTRID-netwerk controleren we daarom samen met u de geldende lijst, voordat er iets wordt gespecificeerd.
Een systeem dat voor ASTRID is gebouwd, geeft niet vanzelf de netwerken van de mobiele operatoren door, en omgekeerd geldt hetzelfde: wilt u beide, dan gaan beide sets eisen in het ontwerp. Vergunningen staan daar nog los van. Een donorantenne op het dak kan een omgevingsvergunning of stedenbouwkundige vergunning vereisen, en de emissieregels verschillen tussen de drie gewesten.
Wie betaalt wat
- 01
De eigenaar
Ontwerp, aanleg, onderhoud, voeding en eventuele wijzigingen aan het DAS, plus technische ruimtes met voeding en koeling.
- 02
Elke operator
Zijn eigen actieve apparatuur en externe aansluiting, via een contract met de eigenaar dat meestal een gebruiksvergoeding omvat. Eén definitieve validatie van het RF-ontwerp.
- 03
De DAS-aannemer
Door de eigenaar gekozen en betaald om het systeem te ontwerpen en te bouwen. Het BIPT publiceert geen lijst van aanbevolen installateurs.
- 04
Extra validaties
Verdere validaties van het RF-ontwerp, en tussenkomsten van een operator waarvan de oorzaak bij het gebouw ligt, worden aan de eigenaar aangerekend.
Wat we kunnen doen voor een eigenaar of promotor
- Metingen uitvoeren in een bestaand gebouw, en op basis van uw plannen helpen bij het conceptuele ontwerp voor de kennisgeving.
- De antwoorden van de operatoren samen met u opvolgen, zodat u met een realistisch beeld kunt beslissen.
- Passieve componenten leveren als de operatoren ze aanvaarden. Bij de richtlijnen hoort een lijst met apparatuur, en voor alles wat daar niet op staat, is eerst hun akkoord nodig. We controleren dat dus samen met u vóór de bestelling.
- De installatie gebeurt door uw DAS-aannemer, of door een aannemer die samen met u voor het project wordt gekozen.
- Vergeet niet dat de operatoren de actieve apparatuur leveren: de repeaters in onze catalogus maken dus geen deel uit van een standaard M-O DAS.
Wat we kunnen doen voor een DAS-aannemer
- Passieve componenten uit de catalogus, of volgens een bouwspecificatie. Toets ze eerst aan de lijst met apparatuur in bijlage 2 van de richtlijnen.
- Ondersteuning bij linkbudgetten, layouts en metingen: zie engineeringondersteuning.
- Een testrapport bij elke unit.
Wat u ons moet sturen
- Plannen van het gebouw of van het project
- Verwacht aantal personen en activiteit per verdieping of zone
- Nieuwbouw, renovatie of een gebouw in gebruik
- Plaats die voor technische ruimtes is voorzien
- Of ASTRID-dekking vereist is
Veelgestelde vragen
Is een multi-operator DAS verplicht?
Nee. De richtlijnen van het BIPT zijn aanbevelingen, en de dekkingsverplichtingen van de operatoren gelden alleen buitenshuis. Een eigenaar kan ook kiezen voor een systeem met één operator of voor alternatieven zoals een gevelbehandeling. ASTRID-dekking is iets anders: die kan een wettelijke verplichting zijn.
Moeten alle operatoren meedoen?
Nee. Operatoren beslissen zelf en kunnen zich nog terugtrekken tot het definitieve ontwerp is gevalideerd. Het systeem moet wel zo worden ontworpen dat elke operator later kan aansluiten.
Moet een bestaand gebouw door de pre-designfase?
Nee. Het kan meteen met de uitvoeringsfase starten, of de kennisgeving gebruiken voor een eerste idee van de impact en de kosten.
Wanneer moeten we beginnen?
Zo vroeg mogelijk. De richtlijnen benadrukken dat u operatoren vroeg moet contacteren, en een DAS plannen tijdens het ontwerp kost weinig extra vergeleken met een latere aanpassing.
Andere sites
Kantoorgebouwen
Geïsoleerde gevels en diepe kantoorvloeren houden het signaal tegen. Huurders gebruiken verschillende operatoren.
Ziekenhuizen en zorgcampussen
Personeel, patiënten en bezoekers op elk netwerk, in een gebouw dat niet kan stilvallen.
Ondergrondse parkings
Parkeer- en laadapps, betaalterminals en noodoproepen hebben ook onder de grond een signaal nodig.
Beschrijf uw site
Enkele antwoorden volstaan voor een eerste productselectie.
Plant u een productlijn onder uw eigen merk? Gebruik het OEM / ODM-formulier. EN
- Een productselectie voor de site
- Een eerste linkbudget als het project dat vraagt
- De lijst van wat we nog van u nodig hebben, zoals grondplannen of donormetingen
U kunt hier grondplannen toevoegen, of ze later per e-mail sturen.